ข่าวปลอม หรือ Fake News ถือเป็นปัญหาใหญ่ในวงการสื่อสารมวลชนทั่วโลก ในอดีตข่าวปลอมจะมาในรูปแบบของโฆษณาทางโทรทัศน์ เสียงตามสายหรือแผ่นพับ แต่ปัจจุบันพฤติกรรมผู้บริโภคเปลี่ยนไป หันมาเสพข่าวจากโซเชียลมีเดียมากขึ้น จากที่เคยรับข้อมูลผ่านสำนักข่าวที่เชื่อถือได้ ก็เปลี่ยนเป็นการอ่านข่าวจากไทม์ไลน์หรือห้องแชท และเชื่อโดยที่ยังไม่ได้คัดกรองข้อมูลใดๆ นั่นทำให้ข่าวปลอมแพร่กระจายไปรวดเร็ว

ความจริงที่ต้องตื่นตัวเมื่อ Fake News อยู่ใกล้กว่าที่คิด

Fake News มักมาด้วยเรื่องใกล้ตัวเราทั้งสิ้น พบมากที่สุดในเรื่องสุขภาพที่ส่งต่อกันในโซเชียล ข่าวสารบ้านเมือง ภัยพิบัติ ความมั่นคง หรือข่าวที่ทำให้เกิดความขัดแย้งในสังคม เช่น เฟคนิวส์ที่บอกว่าเมื่อดื่มปัสสาวะแล้วจะหายจากมะเร็ง เหตุการณ์ระเบิดในกรุงเทพฯ ที่มีการส่งต่อข้อมูลต่างๆ จนทำให้ประชาชนตื่นตระหนกเป็นจำนวนมาก

เฟคนิวส์ระบาดหนักในโซเชียลตั้งแต่ปี 2016

Fake News เริ่มแพร่ระบาดหนักในปี 2016 ช่วงที่มีการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐฯ มีการใช้โซเชียลมีเดียการปล่อยข่าวลวงเพื่อโจมตีคู่แข่ง คนอเมริกันจำนวนมากตกเป็นเหยื่อและแชร์ข่าวลวงออกไป ว่ากันว่าโซเชียลมีเดียเป็นตัวแปรสำคัญที่ทำให้ผลการเลือกตั้งออกมาแบบเหนือความคาดหมาย

และด้วยเหตุการณ์นั้นเอง ทำให้นานาประเทศต่างลุกฮือขึ้นมาเอาจริงเอาจังกับข่าวปลอม มาตรการเด็ดขาดคือ ผู้ละเมิดต้องโดนค่าปรับสูงสุดไปจนถึงจำคุก การเผยแพร่ข่าวปลอมในสิงคโปร์มีโทษปรับสูงสุด 1,600,000 บาท และจำคุกสูงสุด 10 ปี ส่วนประเทศมาเลเชียได้ตั้งโทษปรับราว 500,000 ริงกิต (3,600,000 บาท) และจำคุก 6 ปี โดยไม่ละเว้นว่าจะเป็นพลเมืองชาติใดก็ตาม

ในประเทศไทยก็จริงจังกับการแก้ไขปัญหา Fake News ไม่แพ้ชาติอื่นๆ ในช่วงที่ผ่านมาเราได้ยินชื่อ 'ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม' (Anti-Fake News) ที่ดูแลโดย กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ยังไม่รวมมาตรการทางกฎหมายตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ฯ ซึ่งมีโทษปรับสูงสุด 100,000 บาท หรือจำคุก 5 ปี สำหรับผู้ละเมิด พ.ร.บ.ฯ

ประเภทของ Fake News แบ่งตามคอนเทนต์

จากรายงานของ LSE Media Policy Project ที่ทำขึ้นโดย Tambini ในปี 2017 จำแนกประเภทของ Fake News ได้ 6 กลุ่ม ตามลักษณะการนำเสนอเนื้อหาหรือคอนเทนต์ ดังนี้

Fabricated Content : ข่าวปลอมที่เป็นข้อมูลเท็จทั้งหมด หวังให้ประชาชนเข้าใจผิด
Manipulated Content : ข่าวบิดเบือน แม้จะมีข้อมูลหรือภาพจริง และมักพาดหัวข่าวดึงดูดความสนใจ
Imposter Content : ข่าวแอบอ้าง มีแหล่งข่าวและภาพบุคคลจริงมาอ้างอิงเพื่อความน่าเชื่อถือ มักทำให้เกิดความเข้าใจผิดได้ง่าย
Misleading Content : ข่าวที่นำเสนอข้อมูลเท็จ ชี้นำเพื่อโจมตีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง พบบ่อยในข่าวการเมือง
False context of connection : ข่าวที่ใช้ภาพหรือพาดหัวไม่ตรงกับเนื้อหาถูกต้อง เช่น ใช้รูปเหตุการณ์ในอดีต มาสร้างความแตกตื่น
Satire and Parody : คอนเทนต์เสียดสี ล้อเลียน ถือเป็นข่าวปลอมที่เป็นภัยน้อยที่สุด

ปัจจุบันข่าวปลอมทำออกมาอย่างแนบเนียนจนแทบแยกไม่ออก ทำให้เราหลงแชร์ต่อไปได้ง่ายๆ ดังนั้น ก่อนแชร์คอนเทนต์ใดๆ ก็ตาม ลองเช็คตาม 5 ข้อด้านล่างก่อนว่าคอนเทนต์ที่อ่านอยู่เป็นข่าวจริงหรือปลอม

ตั้งคำถาม

ทุกครั้งที่อ่านข่าว อย่าเพิ่งปักใจเชื่อทั้งหมด ให้หยุดคิด แล้วตั้งคำถามกับตัวเองก่อนว่า เรื่องที่อ่านไปมีโอกาสเป็นไปได้มากน้อยแค่ไหน

พาดหัวเรียกแขก (Clickbait)

โดยทั่วไปข่าวปลอมมักดึงดูดผู้อ่านด้วยพาดหัวข่าวและภาพที่สะดุดตา ชวนสงสัย กระตุ้นให้คลิกเข้าไปอ่าน ไม่ว่าจะเป็นการตั้งคำถาม “เชื่อหรือไม่” หรือการใส่เครื่องหมายตกใจ ! เพื่อเพิ่มความตื่นเต้น เมื่อเจอพาดหัวประเภทนี้ให้สันนิษฐานได้เลยว่าเป็นข่าวปลอม เช่น “ช็อก! สาววัยรุ่นรวมข้ามคืน เพราะเธอทำสิ่งนี้” หรือบางครั้งมาในรูปแบบของคลิปวิดีโอธรรมดาๆ แต่กลับมีโฆษณาเต็มไปหมด

โดเมนแปลก ไม่เคยเห็นมาก่อน

หากอ่านพาดหัวแล้วรู้สึกว่าน่าสนใจ อย่าลืมเช็คโดเมนเว็บไซต์ด้วย (โดเมน หรือชื่อเว็บที่แสดงด้านบนแถบบราวเซอร์ เช่น www.tellscore.com) เว็บปลอมส่วนใหญ่มักตั้งให้คล้ายกับเว็บสำนักข่าวจริง เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือ ด้วยการเติม .co ไว้ข้างหลัง .com อีกที หรือเปลี่ยนจาก .com เป็น .net ซึ่งทำให้ผู้อ่านเข้าใจผิด คิดว่าเป็นข่าวจากสำนักข่าวจริง สามารถแชร์ต่อได้

คำผิดเยอะ จับใจความไม่ได้

เมื่อคุณคลิกเข้าไปอ่านแล้ว อย่าเพิ่งรีบแชร์ ให้เช็คก่อนว่ามีคำสะกดผิดมากน้อยแค่ไหน อ่านแล้วจับใจความได้หรือไม่ เพราะข่าวปลอมจะไม่ได้รับการตรวจสอบจากบรรณาธิการก่อนเผยแพร่ ถ้าอ่านแล้วรู้สึกแปลกๆ การเรียบเรียงประโยคเหมือนแปลจากเว็บแปลภาษา ก็มีทางเป็นไปได้ว่าข่าวนั้นคือข่าวปลอม

ไม่มีแหล่งอ้างอิง

ข่าวปลอมที่แพร่สะพัดอยู่ในตอนนี้นอกจากจะไม่เป็นความจริงแล้ว ยังไม่มีแหล่งที่มาที่ชัดเจนอีกด้วย ทำให้เกิดความเสียหายในวงกว้าง

วิธีเช็คง่ายๆ ว่าข่าวจริงหรือหลอก ให้นำข่าวหรือภาพในข่าวนั้นๆ มาค้นหาใน Google เพื่อหาแหล่งข่าวอื่นๆ อ้างอิง ดูว่าเป็นข่าวเก่าหรือปัจจุบัน และเช็คว่าเว็บไซต์ดังกล่าวมีคนเคยแจ้งเตือนว่าเป็นเว็บข่าวปลอมหรือไม่ หรืออาจดูวันที่เผยแพร่ข่าว เพราะส่วนมากข่าวปลอมมักเป็นข่าวในอดีตที่ขุดขึ้นมาให้ประชาชนแตกตื่น ทางที่ดีควรดูจากสำนักข่าวที่น่าเชื่อถือดีกว่า

วิธีค้นหาภาพด้วย Google Image ทำตามคลิปนี้ได้เลยค่ะ

จัดการกับ Fake News ที่กำลังคุกคามด้วยตัวเอง

5 Check-List ข้างต้นถือเป็นวิธีป้องกันตัวจากข่าวปลอมที่ได้ผล บางทีข่าวที่มาจากคนในครอบครัวหรือเพื่อนสนิท เราก็ไม่ได้ตรวจสอบว่ามาจากไหน ดั้งนั้น ถ้าไม่ชัวร์ อย่าเพิ่งแชร์ ถือเป็นการตัดวงจรข่าวปลอม ป้องกันการความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นต่อตัวเองและสังคมได้ ด้วยการแจ้งข่าวปลอมไปที่คณะทำงานศูนย์ปราบ Fake News ทาง Inbox เพจ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม คลิกที่ m.me/prmdes.official หรือแจ้งทางอีเมล 1212@mdes.go.th จะมีเจ้าหน้าที่คอยรับเรื่อง และส่งต่อไปยังผู้เกี่ยวข้อง

Tellscore เป็นสื่อกลางเผยแพร่เนื้อหาคอนเทนต์ในโลกออนไลน์โดยใช้ Influencer ต้องการสร้างความตระหนักเรื่อง Fake News และการนำเสนออย่างจริงใจให้กับเหล่า Influencer, บล็อกเกอร์, นักรีวิว และนักสร้างคอนเทนต์ ให้ตื่นตัวและร่วมต้านการเผยแพร่ข่าวปลอม สนับสนุนให้เกิดการยอมรับและจริงใจในการรีวิว ผ่านแฮชแทก #Sponsor หรือ #InCoraborateWithBrands ซึ่งจะเป็นบรรทัดฐานที่ดีต่อการรีวิว หรือการโฆษณาโดยอินฟลูเอนเซอร์ ให้เกิดขึ้นจริงได้ในอนาคต

เราหวังว่าอินฟลูเอนเซอร์ทุกคนจะให้ความสำคัญในเรื่องการสร้างสังคมโซเชียลมีเดียที่ดี และต่อต้าน Fake News ที่ไม่สร้างประโยชน์ให้กับผู้ติดตาม และมีวิจารณญาณในการเปิดรับสื่อ ตรวจสอบข้อมูลให้แน่ใจก่อนส่งต่อ ท่องจำให้ขึ้นใจเลยว่าต้อง “ชัวร์ก่อนแชร์” ข้อมูลใดๆ

อยู่อย่างไรเมื่อ Fake News เข้าใกล้ชีวิตเรามากขึ้นทุกที