‘อาหารและยา’ 2 ใน 4 ปัจจัยที่ทั้งชีวิตนี้มนุษย์ขาดไม่ได้ สัดส่วนของงานโฆษณาสินค้าประเภทนี้จึงมีมากที่สุด และมีผลต่อการตัดสินใจซื้อของมวลชนมากที่สุด

อย่างที่คุณทราบ ปัจจุบันการโฆษณาอาหารและยาไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในสื่อเก่า อย่างโฆษณาโทรทัศน์ วิทยุ หรือสิ่งพิมพ์อีกต่อไป แต่ส่วนมากปรากฏบนแพลตฟอร์มออนไลน์ และใช่! เดี๋ยวนี้ Own Media ก็มักไม่ใช่ช่องทางที่แบรนด์เลือกใช้ เพราะครีเอเตอร์มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจซื้อสูงกว่า Own Media จึงเป็นช่องทางที่แบรนด์นิยมใช้

Tellscore จึงรวบรวมสิ่งที่แบรนด์ควรรู้ และสิ่งที่ ‘ครีเอเตอร์’ หรือกระบอกเสียงจำเป็นควรดู ก่อนการผลิตคอนเทนต์รีวิวสินค้าประเภทนี้

เพราะด้านกลับของ “ยิ่ง Mass ยิ่ง Engage ดี” หนีไม่พ้น “ยิ่ง Mass ยิ่งทวีความเสี่ยงให้กับสังคม”

ที่มา: DISH

ขึ้นชื่อว่า ‘การโฆษณา’ บางสินค้า ต้องขออนุญาตก่อน

ใจความของมาตรา 41 ในพระราชบัญญัติอาหาร และมาตรา 88 ทวิในพระราชบัญญัติยา ชี้ชัดว่าการโฆษณา ‘สรรพคุณของอาหารและยา’ ต้องขออนุญาตก่อน

(อ่านเพิ่มเติม: กองอาหาร อย.)

คำถามต่อมาก็คือ ตอนนี้มีครีเอเตอร์ทำคอนเทนต์รีวิวอาหารมากมาย พวกเขาต้องขออนุญาตหรือไม่ และถ้าจำเป็นต้องขออนุญาตก่อนโฆษณาจริง ๆ แบรนด์ต้องขออนุญาตจากใคร?

ที่มา: myRepublica

โฆษณาอาหาร ถ้าไม่ได้กล่าวถึง ‘สรรพคุณ’ ไม่ต้องขออนุญาต

หากกล่าวถึงแค่ชื่อการค้า ราคา และสถานที่จำหน่าย เช่น ครีเอเตอร์ทำคอนเทนต์ตะลุย 10 ร้านดังย่านเมืองเก่า หรือ เทียบรสชาติขนมชื่อดังเรียงตามราคา ฯลฯ ไม่จำเป็นต้องทำเรื่องขออนุญาต

แต่เมื่อใดก็ตามที่มีการกล่าวถึงสรรพคุณ เช่น กินแล้วจะช่วยให้ร่างกายดีขึ้นอย่างไร ช่วยพัฒนาระบบอะไร ฯลฯ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการอาหารและยา หรือ อย. เสียก่อน

ที่มา: Samitivej

โฆษณายา / เครื่องมือแพทย์ / อาหารเสริม / สมุนไพร ต้องขออนุญาตก่อน!

สำหรับโฆษณาอาหาร คุณอาจไม่จำเป็นต้องเอ่ยถึงสรรพคุณก็ได้ แต่สำหรับยา, เครื่องมือแพทย์, อาหารเสริม และสมุนไพร ไม่ว่าอย่างไรก็ต้องเอ่ยถึงสรรพคุณอยู่ดี

ดังนั้น หากแบรนด์คิดจะติดต่อครีเอเตอร์มาทำคอนเทนต์รีวิว ส่งเสริมการขาย ปักตะกร้าสินค้าเหล่านี้ หรือแม้แต่จะจ้างเอเจนซี่โฆษณามาผลิต TVC หรือ VDO Ads ก็ดี จะต้องดำเนินการขออนุญาตจากคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ให้เรียบร้อยก่อนทุกครั้ง!

คอนเทนต์รีวิวมีเกลื่อนเมือง! แค่ทำให้ดูเหมือนไม่ใช่โฆษณา ก็ใช้ได้แล้ว?

โซเชียลมีเดียที่พัฒนาไวอย่างเหลือเชื่อ ทำให้รูปแบบการโฆษณา ทั้งโฆษณาจริงและโฆษณาแฝง หลากหลายขึ้น

และรูปแบบโฆษณาแฝงที่แบรนด์นิยมใช้ที่สุด ก็คือ ‘การร่วมกับครีเอเตอร์ทำคอนเทนต์รีวิว’ เนื่องจากหลายแบรนด์อาจไม่เข้าใจข้อกฎหมายลึกซึ้ง จึงเผลอทำคอนเทนต์สุ่มเสี่ยงโดยไม่ตั้งใจ

อ.ภก.ปรุฬห์ รุจนธำรงค์ ศูนย์สารสนเทศทางยาและคุ้มครองผู้บริโภค คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ให้ความเห็นว่า การรีวิวที่เข้าข่ายโฆษณามีหลายรูปแบบ เช่น อ้างชื่อหรือแสดงชื่อการค้า หรือพยายามสื่อให้เข้าใจว่าเป็นผลิตภัณฑ์ใด โดยให้เหตุผลเชิงวิชาการ แต่กลับกล่าวถึงแต่ข้อดี ไม่มีข้อเสีย/คำเตือน หรือต่อให้มีการแทรกข้อเสียเข้ามา ก็เป็นข้อมูลที่ไม่เกี่ยวกับการระมัดระวังเลย ยิ่งกว่านั้น บางคนไม่เคยกิน ไม่เคยใช้ แต่กลับแสดงท่าทางให้คนดูเชื่อว่าตัวเองได้กิน/ใช้ผลิตภัณฑ์นั้นจริง ๆ โดยปลายทางเป็นไปเพื่อให้เกิดการซื้อสินค้าหรือบริการ (ที่มา: The Medical Journal)

ดังนั้น ทั้งแบรนด์และครีเอเตอร์ควรซื่อตรงในวัตถุประสงค์ที่แท้จริงของตัวเอง และแบรนด์เองก็ควรดำเนินการขออนุญาตให้ถูกต้องก่อนทุกครั้ง

ดำเนินการขออนุญาตกับอย. >> คลิก

เข้าใจโลกธุรกิจจริง…ทำไมหลายแบรนด์ถึงลองเสี่ยง?

เป็นที่เข้าใจดีว่าในโลกธุรกิจที่เต็มไปด้วยการแข่งขัน แบรนด์ต้องเผชิญกับแรงกดดันมหาศาลด้านยอดขายและ KPI ซึ่งบางครั้งก็เป็นปัจจัยที่ทำให้แบรนด์ต้องตัดสินใจ "เสี่ยง" ที่จะทำผิดกฎหมายเกี่ยวกับการรีวิวอาหารและยา เพื่อให้เข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้มากขึ้นและสร้างกระแสได้อย่างรวดเร็ว

แบรนด์อาจมองว่าการใช้ช่องทางรีวิวผ่านอินฟลูเอนเซอร์เป็นวิธีที่คุ้มค่าในการสร้าง Brand Awareness และกระตุ้นยอดขาย แม้จะตระหนักถึงความเสี่ยงทางกฎหมายและผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นภายหลัง แต่ด้วยเป้าหมายทางธุรกิจที่บีบเข้ามา อาจทำให้บางครั้งแบรนด์มองข้ามข้อจำกัดเหล่านี้ไป และเลือกที่จะเดินหน้าตามแผนที่เชื่อว่าจะนำมาซึ่งผลลัพธ์ที่ดีที่สุดในระยะสั้น

ครีเอเตอร์รีวิวเพื่อให้เกิดการซื้อ = การโฆษณา แล้วมีอะไรที่ต้องระวังในคอนเทนต์บ้าง?

นอกจากการพิจารณาว่า “คอนเทนต์รีวิวอะไรที่ต้องขออนุญาตก่อนบ้าง?” แล้ว ตอนสร้างคอนเทนต์จริง ยังมีรูปแบบภาพและเสียง ที่ถ้าใช้ไม่ระวังอาจเสี่ยงถูก จำ และ ปรับ ได้!

ที่มา: สำนักงานกิจการยุติธรรม

34 คำต้องห้ามใช้ในคอนเทนต์โฆษณาอาหาร

ปาฏิหาริย์,วิเศษ, มหัศจรรย์, สุดเหวี่ยง, ศักดิ์สิทธิ์, ยอด, เยี่ยมยอด, ยอดไปเลย, เยี่ยมไปเลย, สุดยอด, ยอดเยี่ยม, เลิศที่สุด, ชนะเลิศ, ล้ำเลิศ, ดีเลิศ, ชั้นเลิศ, เลิศล้ำ, ดีเด็ด, สูงสุด, เลิศเลอ, ดีที่สุด, หนึ่งเดียว, ที่หนึ่งเลย, ที่หนึ่ง, ที่สุด, เด็ดขาด, หายห่วง, หายขาด, หมดกังวล, ไร้ผลข้างเคียง, เห็นผลเร็ว, ไม่มีผลข้างเคียง, ปลอดภัย, อย.รับรอง (ที่มา: สำนักงานกิจการยุติธรรม)

รวมสิ่งที่ห้ามทำในคอนเทนต์โฆษณายา

ห้ามโอ้อวดสรรพคุณเป็นเท็จหรือเกินจริง
ห้ามโฆษณาว่าสามารถรักษาโรค/อาการ ให้หายขาด
ห้ามทำให้เข้าใจผิดในส่วนประกอบของยา
ห้ามทำให้เข้าใจว่า เป็นยาขับระดู หรือคุมกำเนิด
ห้ามโฆษณาสรรพคุณยาอันตราย หรือยาควบคุมพิเศษ
ห้ามโฆษณาว่าสามารถบรรเทา/รักษา หรือป้องกันมะเร็ง, อัมพาต, เบาหวาน, โรคเรื้อน, หรือโรคเกี่ยวกับหัวใจ , ปอด, ตับ, ม้าม, ไต, สมองได้
ห้ามร้องรำทำเพลง แสดงความทุกข์ทรมานของผู้ป่วย
ฯลฯ (ที่มา: กองควบคุมยา)

บทลงโทษของการฝ่าฝืนกฎหมายการโฆษณาเหล่านี้

การโฆษณาอาหารในลักษณะที่เป็นเท็จ เกินความจริง หรือสื่อให้เข้าใจว่าสามารถบำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค ความเจ็บป่วย หรืออาการของโรคได้ เพราะมีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 30,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ สำหรับโฆษณายา ต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 100,000 บาท

ระวัง! ครีเอเตอร์สายสุขภาพรีวิวยา / อาหารเสริม ผิดจรรยาบรรณ

แพทย์ เภสัชกร พยาบาล หรือบุคลากรทางการแพทย์ในแขนงต่าง ๆ ที่ผันตัวมาเป็นครีเอเตอร์นอกเวลา หากจะรับงานรีวิวยาหรืออาหารเสริมจากแบรนด์ ควรพิจารณาให้ดี เพราะอาจได้ไม่คุ้มเสีย!

ที่มา: H-focus

เมื่อปีพ.ศ. 2561 เกิดกรณีครีเอเตอร์สายเภสัชกรรม รีวิวยาบนโซเชียลมีเดีย ร้อนถึงสภาเภสัชกรรมต้องออกโรงเตือน พร้อมระบุการกระทำดังกล่าวอาจเข้าข่ายผิดจรรยาบรรณวิชาชีพเภสัชกรรมปี 2538 ที่ระบุชัดว่า “เภสัชกรต้องไม่โฆษณา ใช้ จ้าง หรือยินยอมให้ผู้อื่นโฆษณาการประกอบวิชาชีพเภสัชกรรม” และ “พึงระวังไม่ให้การให้ความรู้เรื่องยา ไปทำให้คนเข้าใจผิดว่ากำลังสนับสนุนผลิตภัณฑ์นั้น” (ที่มา: H-focus)

แบรนด์ต้องเดินเรื่องขออนุญาต ครีเอเตอร์เองก็ต้องมี ‘จรรยาบรรณ’

เมื่อแรกเริ่มจะทำงานร่วมกัน ไม่ใช่แค่แบรนด์เท่านั้นที่ต้องศึกษา และเตรียมตัวขออนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แต่ครีเอเตอร์เองก็ต้องเตรียมตัวเช่นกัน

แม้ ‘อาชีพครีเอเตอร์’ จะยังไม่ได้จัดเป็นวิชาชีพเฉพาะ และยังไม่มี ‘จรรยาบรรณ’ เป็นบทบัญญัติไว้อย่างชัดเจน แต่ครีเอเตอร์ที่ยึดมั่นในคุณค่างานของตัวเอง เมื่อได้รับโจทย์ให้รีวิวอาหารและยา นี่คือ 3 สิ่งพื้นฐานที่คุณต้องทำ!

เช็กกับแบรนด์ให้ดี ว่าขออนุญาตเรียบร้อยหรือยัง?

ก่อนตกลงรับงานทุกครั้ง ครีเอเตอร์ควรเช็กข้อกฎหมายให้ดีว่างานในลักษณะนี้สามารถทำได้เลย หรือแบรนด์ต้องขออนุญาตโฆษณาจากทางอย. ก่อน หากไม่มั่นใจ สามารถสอบถามได้ที่สายด่วนอย. 1556 (เปิดให้บริการวันจันทร์ – ศุกร์ ตั้งแต่เวลา 08.30 - 16.30 น.) หรือเช็กข้อมูลที่ ศรป.

หากพบว่าแบรนด์จำเป็นต้องดำเนินการ แต่ยังไม่ได้ทำให้เสร็จสิ้น หรือพยายามที่จะไม่ทำ การปฏิเสธรับงานอย่างละมุนละม่อม ก็เป็นทางเลือกที่เหมาะสมที่สุด

คอนเทนต์ต้องรีวิวอย่างจริงใจ ไม่ใช่หลอกลวง

เนื้อหาคอนเทนต์ที่แบรนด์ตกลงกับครีเอเตอร์ ควรเปิดโอกาสให้ครีเอเตอร์ได้สร้างสรรค์ผลงานอย่างเต็มที่ตามแบบฉบับของตัวเอง อาจมีบรีฟรายละเอียดสำคัญ เช่น ชื่อสินค้า, ส่วนประกอบ, ชื่อผู้ผลิต, ข้อดี/ข้อควรระวัง, Tagline ที่อยากเน้น แต่ต้องไม่กำหนดให้ครีเอเตอร์ใช้คำรีวิวเกินจริง, เอ่ยถึงแต่ข้อดี หรือให้ข้อมูลหลอกลวงผู้บริโภค

และแน่นอนว่า ครีเอเตอร์เองก็ต้องหนักแน่น ไม่รับงานที่หลอกลวงผู้คนที่เต็มใจสนับสนุนคุณเช่นกัน ควรทำงานในขอบเขตที่ตัวเองทำได้ รีวิวอย่างจริงใจ ทดลองใช้จริง กินจริง ก่อนบอกเล่าประสบการณ์ในมุมของตัวเอง

นำเสนอข้อมูลอย่างเข้าใจง่าย แต่ ‘คำที่ใช้ต้องไม่เกินจริง’

พึงระวังการเผลอเอ่ยคำโฆษณาเกินจริง เชิงสนับสนุนความวิเศษของผลิตภัณฑ์ ดังใน 34 คำต้องห้ามที่เรารวบรวมให้คุณไว้ในหัวข้อก่อนหน้านี้ เพราะนอกจากจะผิดกฎหมายแล้ว โซเชียลมีเดียหลายแพลตฟอร์มก็อาจมองว่าเนื้อหาของคุณผิด Policy ของเขาด้วย เสี่ยงโดนแบนในระยะยาว

—

เป็นความจริงที่คอนเทนต์รีวิวอาหารและยาสร้าง Engagement และกระตุ้นยอดขายได้มหาศาล แต่แบรนด์และผู้สร้างคอนเทนต์ที่มีจรรยาบรรณ ไม่ควรมองข้ามผลกระทบต่อผู้บริโภคและวงการในระยะยาว

เปิดข้อควรรู้สำหรับแบรนด์และครีเอเตอร์ ก่อนรีวิวอาหารและยา